Basketbolda düdük çok çalar; bir maçta onlarca kez oyun durur. Ama her düdüğün sonucu aynı değildir. Hakem kollarını döndürüyorsa adım, avuçlarıyla sırayla top sürer gibi yapıyorsa çift dribling, yumruğunu havaya kaldırıyorsa faul var demektir. Bu rehber, 1 Ekim 2026’da yürürlüğe giren FIBA Resmî Basketbol Kuralları 2026’yı esas alıyor. Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi (BSL), Kadınlar Basketbol Süper Ligi ve okul ligleri bu kuralları uygular. NBA’deki farklar ayrıca belirtiliyor.
İlk ayrımı netleştirelim: İhlal, kuralların temassız şekilde çiğnenmesidir (adım, zaman aşımı, top dışarı) ve cezası topun rakibe geçmesidir. Faul ise haksız fiziksel temas veya sportmenlik dışı davranıştır; oyuncunun ve takımın faul sayısına yazılır, serbest atış getirebilir.
Top sürme ihlalleri: adım ve çift dribling
Adım (travelling)
Oyuncu topla yürüyemez, top sürmelidir. Kural kısaca şöyledir:
- Top sürerken veya pas alırken topu kontrol altına aldığı anda attığı toplama adımı (sıfır adım) sayılmaz.
- Topu topladıktan sonra pas veya şut için en fazla 2 adım atılabilir.
- Duran oyuncunun pivot ayağı sabittir; diğer ayakla dönebilir ama pivot ayağı kayarsa veya kaldırılıp yeniden yere basılırsa ihlaldir.
- Yere düşen oyuncunun topla kayması veya topla yerde yuvarlanıp kalkması da adım sayılır.
NBA de toplama adımının ardından 2 adıma izin verir; bu yüzden iki ligdeki adım çağrıları artık birbirine çok yakındır.
Çift dribling
Oyuncu top sürmeyi bitirip topu iki eliyle tuttuktan sonra yeniden top süremez. Topu iki elle aynı anda sürmek de ihlaldir. 2026 kuralları, top kontrolünün kaybedildiği durumları netleştirdi: Oyuncu şut atarsa, topa rakip dokunursa ya da pası veya kaçırdığı top başka bir oyuncuya değerse yeniden top sürmeye başlayabilir.
Topu taşımak ve ayakla oynamak
Top sürerken eli topun altına sokup topu taşımak (carrying) ihlaldir. Topa bilerek ayakla veya bacakla vurmak da ihlaldir; kazara temas ihlal sayılmaz.
Zaman ihlalleri: 3, 5, 8 ve 24 saniye
| Kural | İhlal |
|---|---|
| 3 saniye | Hücum oyuncusu, takımı ön sahada topu kontrol ederken rakibin kısıtlı alanında 3 saniyeden fazla kalırsa. |
| 5 saniye (yakın savunma) | Yakından savunulan oyuncu topu 5 saniye içinde pas, şut veya dribling ile oynamazsa. |
| 5 saniye (oyun içine atış) | Kenardan topu oyuna sokan oyuncu 5 saniye içinde topu bırakmazsa. |
| 8 saniye | Takım topu geri sahadan 8 saniye içinde ön sahaya geçiremezse. |
| 24 saniye | Takım 24 saniye içinde çembere değen bir şut atamazsa. |
14 saniyelik sıfırlama: Şut çembere değip hücum ribaundunu hücum eden takım alırsa şut saati 24 yerine 14’e ayarlanır. Ön sahada savunmanın yaptığı bazı fauller veya topa ayakla vurma ihlallerinde de saat 14’ün altındaysa 14’e çıkar; 14 ve üstündeyse olduğu gibi devam eder.
NBA’de bunlara ek olarak savunma 3 saniyesi vardır: Savunma oyuncusu, aktif olarak bir rakibi savunmadan boyalı alanda 3 saniyeden fazla kalamaz; ceza teknik faul ve bir serbest atıştır. FIBA’da böyle bir kural yoktur.
Alan ve top ihlalleri
- Geri saha ihlali: Ön sahaya geçirilen top, hücum eden takım tarafından geri sahaya götürülüp ilk orada dokunulamaz.
- Top dışarı: Topa en son dokunan oyuncunun rakibi oyun içine atış kullanır. Çizgiye basan oyuncu da sahanın dışındadır.
- Goaltending: İnişteki şuta, top tamamen çember seviyesinin üzerindeyken dokunmak. Savunma yaparsa sayı verilir, hücum yaparsa sayı iptal olur.
- Basket interference: Top çemberin üzerinde ya da içindeyken çembere, filelere veya topa dokunmak. 2026 kurallarıyla son serbest atışta goaltending ve çemberde asılı kalma artık 2. kategori teknik faul olarak da cezalandırılıyor.
Kişisel fauller ve takım faulleri
Kişisel faul, rakiple haksız temastır: itmek, tutmak, kolla engellemek, şut atanın koluna vurmak, hareket halindeyken perdeleme yapmak (moving screen) veya savunmacının yerleşik pozisyonuna çarpmak (hücum faulü).
Kısıtlı alan yarım dairesi: Potanın altındaki 1,25 metrelik yarım dairenin içinde duran savunmacı, hava alanından gelen hücum oyuncusuna karşı hücum faulü (charge) alamaz.
Faullerin cezası duruma göre değişir:
| Durum | Ceza |
|---|---|
| Şut atmayan oyuncuya faul, takımın çeyrekteki 1.–4. faulü | Rakibe kenardan oyun içine atış |
| Şut atmayan oyuncuya faul, takımın çeyrekteki 5. ve sonraki faulü | 2 serbest atış |
| İsabetsiz şutta faul | Şutun değeri kadar serbest atış (2 veya 3) |
| İsabetli şutta faul | Sayı geçer + 1 serbest atış |
| Hücum faulü | Top rakibe geçer, serbest atış yok |
Bir çeyrekte takımın 5. faulünden itibaren yapılan her savunma faulü serbest atış getirir; uzatmalar dördüncü çeyreğin devamı sayılır. 5 faul yapan oyuncu oyundan çıkar. NBA’de sınır 6 faul, takım cezası çeyreğin 5. faulünden itibaren başlar; çeyreğin son 2 dakikasında ise takımın 2. faulünden itibaren serbest atış verilir.
Örnek: Dördüncü çeyrekte A takımının 4 faulü var. A oyuncusu, top süren rakibi tutuyor. Bu takımın çeyrekteki 5. faulüdür ve rakip 2 serbest atış kullanır. Faul hücum faulü olsaydı serbest atış verilmez, top A takımına geçerdi.
FIBA 2026: disruptive faul, flagrant faul ve teknik kategoriler
FIBA 2026 kuralları sportmenlik dışı faulü kaldırdı ve yerine iki faul türü getirdi.
Disruptive (oyunu bozan) faul:
- Hızlı hücuma geçen takımı durdurmak için yapılan gereksiz temas,
- Periyodun sonunda saati durdurmak için yapılan faul,
- Önünde savunmacı olmayan, potaya giden oyuncuya arkadan veya yandan temas.
Ceza: 2 serbest atış (şut eylemindeyse duruma göre 1, 2 veya 3) ve ön sahadaki oyun içine atış çizgisinden topa sahip olma. Disruptive faul diskalifiye sayımına girmez.
Flagrant faul: Meşru bir oyun girişimi olmayan, pervasız, tehlikeli veya aşırı sert temas. Ceza disruptive faulle aynıdır, ama diskalifiye sayımına girer.
Teknik fauller de ikiye ayrıldı:
- 1. kategori (davranışsal): Hakeme veya rakibe saygısızlık, kışkırtma, faul taklidi (flopping), rakibin gözü önünde el sallamak, aşırı dirsek savurmak. Diskalifiye sayımına girer.
- 2. kategori (teknik): Oyunu geciktirmek, çemberde asılı kalmak, son serbest atışta goaltending. Diskalifiye sayımına girmez.
Bir oyuncu 2 flagrant faul, 2 adet 1. kategori teknik faul ya da bunlardan birer tane alırsa maçtan diskalifiye edilir. NBA’de ise flagrant 1 ve flagrant 2 ayrımı geçerlidir: İki flagrant 1 veya tek bir flagrant 2 oyuncuyu oyundan atar.
Şut eylemi tanımı neden önemli?
Faulün serbest atış getirip getirmeyeceği, oyuncunun şut eyleminde olup olmadığına bağlıdır. 2026 kuralları bunu yeniden tanımladı: Sıçrayarak atılan şutlarda eylem, oyuncunun omuzları ve top potaya doğru yukarı hareket etmeye başladığında başlar; potaya penetrasyonda ise topun toplandığı anda başlar. Şut eylemi kural olarak ön sahada olmalıdır; periyodun son saniyelerinde atılan uzak şutlar bunun istisnasıdır.
Takibi kolaylaştırın
Maç yönetirken takım faullerini tutmak en sık unutulan iştir. Online skor tabelası skoru ve süreyi gösterirken çeyrek bazında faulleri not etmek, bonus durumunu kaçırmamanızı sağlar. Maç sonunda faul, top kaybı ve isabet oranlarını PIR verimlilik hesaplama aracına girerek oyuncu verimliliğini görebilirsiniz. Oyunun genel kuralları için basketbol kuralları rehberine, çeyrek ve mola süreleri için basketbol kaç çeyrek rehberine göz atın.