Basketbolun kuralları tek bir kitapta toplanmıştır, ama hangi kitabın geçerli olduğu nerede oynadığınıza bağlıdır. Türkiye Sigorta Basketbol Süper Ligi (BSL), Kadınlar Basketbol Süper Ligi, okul ve üniversite ligleri ile Avrupa’daki ulusal liglerin neredeyse tamamı FIBA Resmî Basketbol Kuralları’nı uygular. ABD’deki NBA ise kendi kural kitabını kullanır. Bu rehber, 1 Ekim 2026’da yürürlüğe giren FIBA Resmî Basketbol Kuralları 2026’yı esas alıyor ve gerektiğinde NBA Resmî Kuralları 2025-26 ile farkları gösteriyor. EuroLeague de FIBA kurallarına dayanır, ancak bazı konularda kendi düzenlemeleri vardır.
Takımlar, saha ve pota
Her takım sahaya 5 oyuncuyla çıkar. Oyuncu değişikliği sınırsızdır; değişiklik top ölüyken ve hakemin izniyle yapılır. Maç kadrosu organizasyona göre değişir; FIBA müsabakalarında genellikle 12 oyuncudur.
| Ölçü | FIBA | NBA |
|---|---|---|
| Saha | 28 × 15 m | 28,65 × 15,24 m (94 × 50 ft) |
| Çember yüksekliği | 3,05 m | 3,05 m |
| Üçlük çizgisi | 6,75 m (köşede 6,60 m) | 7,24 m (köşede 6,71 m) |
| Hücum faulü olmayan yarım daire | 1,25 m | 1,22 m (4 ft) |
| Top | 7 numara (kadınlarda 6) | 7 numara |
Sayı değerleri ve oyunun amacı
Amaç topu rakibin potasından geçirmektir:
- Serbest atış: 1 sayı,
- Üçlük çizgisinin içinden atılan sayı: 2 sayı,
- Üçlük çizgisinin dışından atılan sayı: 3 sayı. Şutu atan oyuncunun ayakları çizgiye basmamalıdır; çizgiye basmak 2 sayı demektir.
Basketbolda beraberlik yoktur. Normal süre eşitlikle biterse 5 dakikalık uzatmalar bir kazanan çıkana kadar oynanır.
Süre, periyotlar ve molalar
FIBA kurallarında maç 4 çeyrek × 10 dakikadır. Saat düdükle durur, bu yüzden 40 dakikalık oyun gerçekte yaklaşık 1 saat 45 dakika ile 2 saat arası sürer. Birinci ve ikinci çeyrek ile üçüncü ve dördüncü çeyrek arasında 2’şer dakika, devre arasında 15 dakika ara verilir.
Her takımın ilk yarıda 2, ikinci yarıda 3 molası vardır; ikinci yarıdaki molalardan en fazla 2’si dördüncü çeyreğin son 2 dakikasında kullanılabilir. Her uzatmada 1 mola hakkı eklenir. NBA’de ise maç 4 × 12 dakikadır ve takımların maç başına 7 molası vardır. Sürelerin tüm ayrıntısı için basketbol kaç çeyrek rehberine bakabilirsiniz.
Zaman kuralları: 24, 14, 8, 5 ve 3 saniye
Basketbol, topu tutan takıma süre baskısı uygulayan bir oyundur:
| Kural | Ne demek? |
|---|---|
| 24 saniye | Topu kontrol eden takım 24 saniye içinde şut atmalı, top çembere değmeli. |
| 14 saniye | Şut çembere değip hücum ribaundu alınırsa veya ön sahada belirli fauller ve topa ayakla vurma ihlallerinde saat 14’ten az ise 14’e ayarlanır. |
| 8 saniye | Top geri sahadan 8 saniye içinde ön sahaya geçirilmeli. |
| 5 saniye | Yakından savunulan oyuncu topu 5 saniyeden fazla tutamaz; oyun içine atış da 5 saniye içinde yapılmalı. |
| 3 saniye | Hücum oyuncusu rakibin kısıtlı alanında (boyalı alan) 3 saniyeden fazla kalamaz. |
Bu kurallar ve adım, çift dribling gibi ihlallerin ayrıntısı basketbol faulleri ve ihlaller rehberinde anlatılıyor.
Top sürme ve adım kuralları
Top yalnızca elle oynanır; topa bilerek ayakla vurmak ihlaldir. Oyuncu topla ilerlemek için top sürmek zorundadır. Top sürmeyi bitirip topu iki eline aldıktan sonra yeniden top süremez (çift dribling).
Adım kuralında FIBA, topu kontrol altına alırken atılan toplama adımını (sıfır adım) saymaz. Oyuncu topu topladıktan sonra pas veya şut için 2 adım atabilir. NBA de toplama adımının ardından iki adıma izin verir. Pivot ayağı yerden kaldırılıp tekrar yere basılırsa veya topla iki adımdan fazla atılırsa hakem adım (travelling) ihlali çalar ve top rakibe geçer.
Atılan şut potaya doğru inişteyken topa dokunmak (goaltending) veya top çemberin üzerindeyken çembere ya da topa dokunmak (basket interference) ihlaldir; savunma yaparsa sayı geçerli sayılır.
Fauller ve cezalar
Basketbol temaslı bir oyundur, ama haksız temas faul olur. Her oyuncu maçta en fazla 5 faul yapabilir; beşinci faulde oyundan çıkar (NBA’de 6).
Takımlar için de bir sınır vardır: Bir çeyrekte takım 4 faule ulaştıktan sonra yapılan her savunma faulü rakibe 2 serbest atış kazandırır. Buna “takım faulü cezası” veya bonus denir. Uzatmalar, takım faulleri açısından dördüncü çeyreğin devamı sayılır.
Şut atan oyuncuya faul yapılırsa: Şut girmezse şutun değeri kadar (2 veya 3) serbest atış kullanılır; şut girerse sayı geçer ve 1 ek serbest atış verilir (“and-one”).
FIBA 2026 ile gelen yeni faul türleri
2026 kurallarının en büyük yeniliği, eski sportmenlik dışı faulün kaldırılması ve yerine iki ayrı faul gelmesidir:
- Disruptive (oyunu bozan) faul: Hızlı hücumu durdurmak için yapılan gereksiz temas, periyot sonunda saati durdurmak için yapılan faul, önünde savunmacı olmayan oyuncuya arkadan veya yandan temas. Ceza: Serbest atış + ön sahadan topa sahip olma. Diskalifiye sayımına girmez.
- Flagrant faul: Meşru oyun dışı, pervasız, tehlikeli veya aşırı sert temas. Aynı ceza uygulanır, ama diskalifiye sayımına girer.
Teknik fauller de ikiye ayrıldı: Saygısızlık, kışkırtma, faul taklidi (flopping) gibi davranışsal teknikler 1. kategori; oyunu geciktirme veya çemberde asılı kalma gibi teknik ihlaller 2. kategoridir. İki flagrant, iki 1. kategori teknik ya da her birinden birer tane alan oyuncu maçtan diskalifiye edilir.
İstatistik, skor ve maç yönetimi
Basketbol istatistiğe en çok dayanan sporlardan biridir. Oyuncu performansını sayı, ribaund, asist ve top kaybı üzerinden tek bir değere dönüştürmek için PIR verimlilik hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Okul veya mahalle maçı yönetiyorsanız online skor tabelası skoru, çeyreği ve süreyi aynı ekranda gösterir; antrenmanlarda şut saati çalışması için interval timer ile 24 saniyelik turlar ayarlayabilirsiniz.
Sokak basketbolunda veya 3x3’te kurallar farklıdır: 3x3 FIBA’nın ayrı bir disiplinidir, tek pota ile oynanır, 12 saniyelik şut saati ve 21 sayı veya 10 dakika sınırı vardır. Bu rehberdeki kurallar 5’e 5 basketbol içindir.