Sezonun son haftasında iki takımın puanları eşitlenince tribünde ve televizyonda aynı soru sorulur: “Averajda kim önde?” Türk futbol dilinde averaj gol farkı anlamına gelir; ikili averaj ise sadece iki takımın birbiriyle oynadığı maçların sonucudur. Hangisine önce bakılacağı ülkeden ülkeye, hatta organizasyondan organizasyona değişir. Süper Lig ikili averajı öne alırken Premier Lig genel averajla başlar. Bu rehber, kriterleri tek tek açıklıyor ve doğru sıralamayı kendiniz yapabilmeniz için örnek hesaplar veriyor. Kendi liginizi veya turnuvanızı hesaplamak isterseniz puan durumu hesaplama aracı bu kriterleri otomatik uygular.
Temel kavramlar
| Terim | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Puan | Galibiyet 3, beraberlik 1, mağlubiyet 0 | 20 G, 8 B, 6 M = 68 puan |
| Averaj (genel averaj) | Atılan gol eksi yenilen gol | 62 – 30 = +32 |
| Atılan gol | Sezon boyunca atılan toplam gol | 62 |
| İkili averaj | Eşit takımların kendi aralarındaki maçların sonucu | 2-1 ve 1-1 → ikili puan 4-1 |
| Mini lig | 3 veya daha fazla eşit takım arasındaki maçlardan kurulan tablo | Üç takım, altı maç |
“Averaj” kelimesi Fransızca goal average geleneğinden gelir; eskiden gerçekten atılan golün yenilen gole bölümüyle hesaplanırdı. Bugün Türkiye’de ve neredeyse tüm dünyada fark (çıkarma) kullanılır.
TFF Süper Lig: Sezon sonunda sıralama
Türkiye Futbol Federasyonu’nun profesyonel lig talimatına göre sezon sonunda puanları eşit olan takımlar şu sırayla ayrılır:
- İkili averaj – puan: Eşit takımların birbirleriyle oynadığı maçlarda topladıkları puan.
- İkili averaj – gol farkı: Bu maçlardaki gol farkı. Deplasmanda atılan gol ek değer taşımaz.
- Genel averaj: Sezon boyunca tüm maçlardaki gol farkı.
- Atılan gol: Sezon boyunca atılan toplam gol sayısı.
Sonraki kriterler ve olası özel durumlar için o sezonun TFF talimatını kontrol etmek gerekir.
Sezon içinde tablo neden farklı görünür?
İki takım aralarındaki iki maçı da oynamadan ikili averaj hesaplanamaz. Bu yüzden sezon içindeki haftalık puan durumunda eşit puanlı takımlar genel averaja göre sıralanır. Son haftalarda iki takım arasındaki rövanş oynandıktan sonra ikili averaj devreye girer ve tabloda yer değişikliği görülebilir.
Örnek: İki takım eşitliği
A ve B takımları sezonu 70’er puanla bitirdi.
- İlk yarı: A 2-0 B
- İkinci yarı: B 3-2 A
İkili puan: A 3, B 3 → eşit. İkili gol farkı: A’nın golleri 2 + 2 = 4, B’nin golleri 0 + 3 = 3. A +1 ile öndedir. B’nin genel averajı A’dan iyi olsa bile A üstte biter. A’nın deplasmanda attığı 2 gol ayrıca değerlendirilmez; yalnızca toplam ikili gol farkı önemlidir.
Üç veya daha fazla takım eşitse: Mini lig
Üç takım aynı puanda bitirdiğinde TFF, yalnızca bu takımların birbirleriyle oynadığı maçlardan bir mini tablo kurar.
Örnek: A, B ve C 60’ar puanla sezonu bitirdi. Aralarındaki maçlar:
| Maç | Skor |
|---|---|
| A – B | 1-0 |
| B – A | 2-2 |
| A – C | 0-1 |
| C – A | 1-1 |
| B – C | 3-1 |
| C – B | 0-0 |
Mini lig tablosu:
| Takım | O | G | B | M | AG | YG | Averaj | Puan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 4 | 1 | 2 | 1 | 4 | 4 | 0 | 5 |
| B | 4 | 1 | 2 | 1 | 5 | 4 | +1 | 5 |
| C | 4 | 1 | 2 | 1 | 3 | 4 | –1 | 5 |
Üç takımın mini lig puanı eşit (5). Sıradaki kriter mini lig gol farkı: B (+1) birinci, A (0) ikinci, C (–1) üçüncü olur. Mini lig gol farkı da eşit olsaydı mini ligde atılan gollere, sonra genel averaja bakılırdı.
Böyle tabloları elle kurmak hataya açıktır; skorları puan durumu hesaplama aracına girdiğinizde tablo ve eşitlik sırası otomatik oluşur.
Diğer liglerde kriter sırası
Avrupa’nın büyük ligleri farklı sıralar kullanır:
| Lig | Puan eşitliğinde kriter sırası |
|---|---|
| Süper Lig (TFF) | İkili puan → ikili gol farkı → genel averaj → atılan gol |
| Premier Lig | Genel averaj → atılan gol → ikili puan → ikili maçlarda deplasman golü → (şampiyonluk, küme düşme, Avrupa sırası için) play-off |
| Bundesliga | Genel averaj → atılan gol → ikili puan → ikili maçlarda deplasman golü → toplam deplasman golü → play-off |
| LaLiga | İkili puan → ikili gol farkı → genel averaj → atılan gol → fair play |
Görüldüğü gibi Türkiye ve İspanya ikili averajı, İngiltere ve Almanya genel averajı öne alır. Aynı puan durumu Süper Lig kurallarıyla bir sıralama, Premier Lig kurallarıyla başka bir sıralama verebilir.
UEFA ve FIFA organizasyonları
Şampiyonlar Ligi lig aşaması (36 takım): Takımlar farklı rakiplerle oynadığı için ikili averaj kullanılmaz. Sıralama: puan → genel averaj → atılan gol → deplasmanda atılan gol → galibiyet sayısı → deplasman galibiyeti → rakiplerin toplam puanı → rakiplerin gol farkı → rakiplerin attığı gol → disiplin puanı → UEFA kulüp katsayısı.
FIFA Dünya Kupası 2026 grupları: Puan → ikili puan → ikili gol farkı → ikili atılan gol → genel averaj → genel atılan gol → fair play puanı (kart sayısına göre) → FIFA sıralaması. Kura çekimi kullanılmaz.
Grup ve eleme aşamalarının nasıl kurulduğunu kura ve torba sistemi rehberinde anlattık.
Basketbol ve voleybolda eşitlik
Averaj kavramı futbola özgü değildir:
- Basketbol (FIBA kuralları, BSL dahil): Eşit galibiyetli takımlar arasında önce aralarındaki maçların sonuçlarına bakılır; ardından bu maçlardaki sayı farkı gelir.
- Voleybol (Sultanlar Ligi, Efeler Ligi): Puan sistemi farklıdır: 3-0 veya 3-1 galibiyet 3 puan, 3-2 galibiyet 2, 2-3 mağlubiyet 1 puan getirir. Puan eşitliğinde genellikle galibiyet sayısı, ardından set averajı (kazanılan set / kaybedilen set) ve sayı averajı kullanılır.
Kendi turnuvanız için öneriler
Mahalle ligi, şirket turnuvası veya okul ligi düzenliyorsanız kriterleri turnuva başlamadan yazılı olarak ilan edin. Pratik bir sıra şu olabilir: puan → ikili averaj → genel averaj → atılan gol → fair play → kura. Fikstürü baştan adil kurmak da eşitlik tartışmalarını azaltır; fikstür oluşturma aracı ile her takımın aynı sayıda iç saha ve deplasman maçı oynadığı bir program hazırlayabilirsiniz.